Ondokuz Mayıs Üniversitesi Veteriner Fakültesi Parazitoloji Anabilim Dalı

Genel Bilgiler

Anabilim Dalımız, diğer anabilim dallarıyla birlikte 26 Haziran 2001 tarihinde kurulmuştur. Fakültemiz, 12 Ocak 2004 tarihinde Tıp Fakültesi'nden tahsis edilen binaya yerleşmiş; Anabilim Dalımız bu binada 2024 yılına kadar tek laboratuvarla hizmet vermiştir. 2024 yılında Fakültemizin Hayvan Hastanesi yanındaki ana binasına taşınmış olup faaliyetlerini bu binada sürdürmektedir.

Lisansüstü eğitime, Sağlık Bilimleri Enstitüsü bünyesinde 2005–2006 eğitim-öğretim yılında doktora programıyla başlanmıştır. 28 Mart 2020 tarihinde Lisansüstü Eğitim Enstitüsü'nün kurulmasıyla birlikte doktora ve yüksek lisans eğitimleri bu enstitü bünyesinde sürdürülmektedir.

Anabilim Dalımız doktora programından 13 öğrenci, yüksek lisans programından ise 8 öğrenci mezun olmuştur. Halen doktora programında 5, yüksek lisans programında ise 3 öğrenci eğitimine devam etmektedir.

Birimler ve Laboratuvarlar

Anabilim Dalımız, Veteriner Fakültesi C Blok'un 3. katında yer alır. Farklı işlevlere sahip altı birim; eğitim, araştırma ve rutin teşhis çalışmalarını uçtan uca desteklemektedir:

• 01 Müze & Araştırma (Parazitoloji Müzesi ve Araştırma Laboratuvarı): Çeşitli hayvan türlerinden elde edilen helmint, artropod ve protozoon örneklerinin sergilendiği; öğrencilerin parazit morfolojisini görsel olarak inceleyebildiği bir eğitim ortamıdır. Aynı zamanda bilimsel araştırma projelerinin yürütüldüğü, örneklerin mikroskobik incelemesinin ve morfolojik teşhisinin yapıldığı laboratuvardır.
• 02 Destek (Hazırlık Birimi): Laboratuvar çalışmalarında kullanılan boya, çözelti ve besiyerlerinin hazırlandığı; cam malzemelerin temizlik, sterilizasyon ve muhafazasının sağlandığı destek birimidir. Diğer laboratuvarların ihtiyaç duyduğu ön hazırlıklar burada gerçekleştirilir.
• 03 Tanı (Rutin Laboratuvarı): Sahadan ve kliniklerden gelen dışkı, kan ve doku örneklerinin parazitolojik yönden incelendiği teşhis birimidir. Dışkı muayene yöntemleri (flotasyon, sedimentasyon, natif muayene), kan frotisi hazırlanması ve mikroskobik değerlendirme gibi rutin işlemler bu laboratuvarda yapılır.
• 04 İleri Analiz (Moleküler ve Seroloji Laboratuvarı): Parazitlerin tür düzeyinde ayrımı ve enfeksiyonların hassas teşhisi için ileri yöntemlerin uygulandığı birimdir. DNA izolasyonu, PCR ve benzeri moleküler tekniklerin yanı sıra ELISA, Western Blotting, IFAT gibi serolojik testler burada gerçekleştirilir.
• 05 Saklama (Kimyasal Malzeme Deposu ve Soğuk Oda): Laboratuvar çalışmalarında kullanılan kimyasalların güvenli koşullarda saklandığı; sıcaklığa duyarlı reaktif, örnek ve biyolojik materyallerin uygun sıcaklıkta muhafaza edildiği alandır.
• 06 Deneysel (Arakonak ve Vektör Yetiştirme Birimi): Parazitlerin yaşam döngülerinin araştırılması amacıyla arakonakların ve hastalık taşıyıcısı vektörlerin (kene, sinek, sivrisinek vb.) kontrollü koşullarda üretildiği ve barındırıldığı özel birimdir. Deneysel enfeksiyon ve biyolojik döngü çalışmalarına olanak sağlar.

Çalışma Konuları ve Alanları

Anabilim Dalımız; fakülte klinikleri, veteriner hekimler ve hayvan sahiplerinden gelen talepler doğrultusunda hizmet vermekte, gelen parazitolojik materyalleri değerlendiren bir tanı laboratuvarı olarak faaliyet göstermektedir. Dışkı, kan, doku ve ektoparazit örneklerinin makroskobik, mikroskobik, serolojik ve moleküler yöntemlerle incelenmesi rutin olarak yürütülmektedir.

Lisans ve lisansüstü düzeyde eğitim-öğretim faaliyetlerinin yanı sıra, Türkiye ve yöremiz açısından önem taşıyan hastalıklar üzerine kapsamlı araştırmalar gerçekleştirilmektedir. Bu enfeksiyonların epidemiyolojik, ekonomik ve halk sağlığı boyutları araştırılmakta; taksonomik, morfolojik, serolojik ve moleküler (PCR, DNA dizi analizi, filogenetik analiz) yöntemler bir arada kullanılmaktadır.

Başlıca Araştırma Alanları

• Helmint ve zoonotik enfeksiyonlar: Fasciolosis ve trichostrongylosis gibi helmint enfeksiyonlarının yanı sıra, halk sağlığı açısından önemli kistik ve alveoler ekinokokkozis (Echinococcus granulosus, E. multilocularis), toksokariyazis (Toxocara spp.) ve toksoplazmozis.
• Kan parazitleri ve arthropodoloji: Sığırlarda babesiosis (Babesia bovis, B. bigemina) gibi vektör kaynaklı enfeksiyonların serolojik ve moleküler tespiti; kene, bit, pire ve diğer artropodların taşıdığı etkenlerin araştırılması.
• Yaban hayatı parazit faunası: Tilki, karaca ve porsuk gibi yabani memeliler, sürüngenler ve kemiricilerdeki iç ve dış parazitlerin tespiti; Türkiye için yeni tür ve yeni konak kayıtlarının bilim dünyasına kazandırılması.
• Kanatlı parazitolojisi: Ornito-parazitoloji alanında, özellikle yabani kuşlardaki parazitler üzerine yürütülen çalışmalar.
• Su ürünleri ve arı parazitolojisi: Balık parazitleri (Myxobolus, Ligula vb.) ile bal arısı hastalıkları (Nosema spp., Aethina tumida gibi arı zararlıları) üzerine araştırmalar.

Elde edilen parazit örnekleri, Anabilim Dalımız bünyesindeki Parazitoloji Müzesi'nde tanımlanarak arşivlenmekte; hem eğitim hem de gelecekteki bilimsel çalışmalar için referans koleksiyon olarak muhafaza edilmektedir.

Projeler

Anabilim dalımızda 20 BAP projesi, 3 TAGEM projesi ve 11 TÜBİTAK projesi başarı ile tamamlanmıştır. Halen yürütülmekte olan 5 BAP ve 1 TÜBİTAK projesi bulunmaktadır.

Lisans Dersleri

Anabilim Dalımız tarafından yürütülen dersler şunlardır:

• IV. Yarıyıl: Genel Parazitoloji (1 Teorik)
• V. Yarıyıl: Helmintoloji (2 Teorik, 2 Uygulama), Entomoloji (1 Teorik, 2 Uygulama) ve Paraziter Zoonozlar (Seçmeli - 1 Teorik)
• VI. Yarıyıl: Protozooloji (2 Teorik, 2 Uygulama) ve Arı Hastalıkları (Seçmeli - 1 Teorik, 1 Uygulama)
• X. Yarıyıl: Klinik Bilimler ve Laboratuvar Tanı Grubu (İntörn dersleri)

Veteriner Parazitoloji Anabilim Dalı Akademik Personeli

• Prof. Dr. Şinasi UMUR
• Prof. Dr. Ali Tümay GÜRLER (Anabilim Dalı Başkanı)
• Prof. Dr. Cenk Soner BÖLÜKBAŞ
• Araş. Gör. Dr. Elif Burcu Gençay TOPÇU

Veteriner Parazitoloji Anabilim Dalı Emekli Akademik Personeli